1 . اجابت مخصوص به مشيّت او و مصلحت بنده است ؛ 2 . اجابت مشروط به دعاى خير است ؛ 3 . مراد از اجابت ، شنيدن است و لذا مىشنود و اجابت مىكند ، ولى در عطا تأخير مىكند . چون دوست مىدارد كه بنده بيشتر دعا كند و استماع صوت او كند ؛ 4 . اجابت اسباب و شرايطى دارد و عدم استجابت به دليل عدم حصول شرايط و اسباب آن است . علّامه شعرانى : يكى از شرايط استجابت ، حسن ظنّ ، بلكه يقين به اجابت است و اين معنى در كتاب عدّة الداعى نيز مذكور است ؛ « 1 » چنان‌كه در كارهاى دنيا آن‌كه با ترديد و شكّ اقدام كند ، البتّه پيروزى نيابد و به مقصد نرسد ، مگر آن‌كه با اميد تامّ و اعتماد كامل اقدام نمايد و در توسّل به اسباب روحانى اميد و جدّ و حسن عقيده واجب است . لذا آنها كه نفس ضعيف دارند ، همّت از مردان خدا مىطلبند كه همّت آنان از اجابت متخلّف نمىشود . دعا و امثال آن از اسباب و وسائل روحانى شرايط روحانى دارد ، چنان‌كه اسباب و وسائل مادّى شرايط مادى دارد ؛ مثلا اثر سنبل الطيب و ادويهء طبّى مشروط به آن نيست كه مريض به تأثير آن معتقد باشد ، امّا شرط تأثير تربت مقدّسه و قرآن اعتقاد است ، به دليل وَ لا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً . « 2 » امّا شرايط مادّى ساير دواها ، مثلا در جاى سرد نگاه داشتن تا فاسد نشود ، در وسائل روحانى نيست و به حال دعا فرق نمىكند كه هوا سرد باشد يا گرم . و مردمى كه در تأثير دعا و استجابت آن شكّ مىكنند به علّت آن است كه باطنا مادّى هستند و تصوّر مىكنند دعا با شكّ هم مؤثّر است ؛ مانند ادويهء طبيعيّه با اينكه اين از خواصّ مؤثّرات مادّى است نه مؤثّرات روحى . و ما شرحى در مقدمهء صحيفهء كامله نوشته‌ايم ، بدان رجوع شود . « 3 »

--> ( 1 ) . عدّة الداعى ، ص 73 . ( 2 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 82 . ( 3 ) . منهج الصادقين ، ج 1 ، ص 424 .